Psychologische visie

 

‘Less is more’ is een bekende gezegde, maar toch blijkt dat veel mensen dit in de dagelijkse praktijk ongelofelijk lastig vinden. Zo bleek uit onderzoek dat vrijwel niemand de subtractieve oplossing (het weghalen of verwijderen van een element) kiest wanneer ze voor een situatie staan die verbetering vraagt. In plaats daarvan voegen mensen vrijwel altijd een element toe, of het nu helpt of niet. Het blijkt dat additieve ideeën snel en makkelijk in ons opkomen, maar dat subtractieve oplossingen meer cognitieve inspanning vergen. In de praktijk zijn we daardoor dus vaak al ‘in beweging gekomen’ voordat het in ons opkomt dat er ook nog een alternatieve mogelijkheid bestaat. Hierbij is sprake van een zichzelf versterkend effect, want hoe vaker je je oplossingen zoekt door iets te leren, veranderen of toe te voegen, des te minder je brein openstaat voor het omgekeerde. 

In het verlengde hiervan werkt dit op dezelfde manier met onze psyche. Heel veel mensen zoeken persoonlijke ontwikkeling in de hoek van nieuwe interventies en het verbeteren van hun (zelf)kennis, bv door boeken te lezen en cursussen te doen. Maar ze vergeten dat elke persoon wordt geboren met aangeboren veerkracht en het vermogen om te improviseren. Zo kunnen we met gemak door onze ups en downs navigeren. Iedereen heeft het vermogen om te helen, te leren wat we willen en te genieten van het leven. We hoeven niets te leren of te verbeteren aan onszelf (en dus ook niet aan een ander. We zijn al oké).

Deze waarheid zien we terug in vele vormen overal ter wereld en vormt de gedeelde kern van oa Boeddhisme, Dao/Tao, de 3 principes, Adaita Vedanta, nondualiteit en de diverse godsdienstige, religieuze en filosofische stromingen. Subtractieve psychologie* verklaart vanuit dit oogpunt dat de menselijke psychologie van nature perfect functioneert. 

Hoe minder iemand aan zijn hoofd heeft, des te beter dit natuurlijk systeem werkt. Des te meer iemand belichaamd begrip krijgt van deze aangeboren capaciteit, des te meer iemands aanboren gemoedsrust tot zijn recht komt. Geconditioneerde psychologische gewoonten zoals stress, zorgen, angst, uitstelgedrag, perfectionisme enz. vallen dan op natuurlijke wijze weg. Er wordt meer speelsheid, ruimte, vrijheid, helderheid, welzijn en eigenheid ervaren. Op deze wijze is subtractieve psychologie een eenvoudige maar zeer effectieve benadering van geluk, vervulling en succes. 

Wat is er anders aan?

Alle andere psychologische benaderingen zijn additief. Zij proberen welzijn te verbeteren door theorieën, technieken en concepten aan te leren, te oefenen en toe te passen. Hoewel deze benaderingen werkzaam kunnen zijn, merken veel mensen dat ze niet in alle situaties helpen en ook niets oplossen in de kern. Er wordt enkel een manier gegeven om ‘er beter mee om te gaan’. Daarom vraagt het constante waakzaamheid en inspanning om steeds opnieuw met frisse moed (of frisse ideeën) de voordelen ervan te behouden. Waarom?

Omdat ze gebaseerd zijn op een misverstand: het uitgangspunt dat mensen ‘psychisch beschadigd’ kunnen raken, en dat psychologisch welzijn een ‘prestatie’ is om naar te streven. Subtractieve psychologie vertrekt echter vanuit de tegenovergestelde positie: de erkenning dat mensen worden geboren met een aangeboren mentale veerkracht. Zodra iemand begint te beseffen en ervaren dat er psychologisch niets mis met hem is, begint zijn of haar welzijn en gemoedsrust drastisch te verbeteren. Des te dieper een persoon begrip krijgt van de principes die ten grondslag liggen aan zijn of haar psychologisch functioneren, des te meer ze de voordelen van  optimaal psychologisch functioneren gaan ervaren: ontspanning, zelfvertrouwen, productiviteit, helderheid, betere relaties enz.  

Zijn we ook in staat dit zelf te doen?

Natuurlijk kan dat! Wie kent ons beter dan wijzelf? Wie van nature al aan reflectie en contemplatie doet en sterke. snelle emoties ervaart merkt dat deze je ‘als vanzelf’ een uitnodiging geven om telkens weer terug te gaan naar jezelf. Wie zichzelf coacht, niet zozeer om ergens ‘vanaf’ te komen maar met de wens om meer zichzelf, meer heel, meer autonoom te worden gaat door een proces dat lijkt op desintegratie. Je neemt als het ware afscheid van oude denkbeelden en beperkende gedachten over jezelf. 

De term positieve desintegratie is afkomstig van Kazimierz Dabrowski die zijn theorie creëerde als noodzakelijk wijze om lagere ontwikkelingsniveaus te ontbinden ten gunste van van hogere niveaus van persoonlijkheidsontwikkeling. Hij noemde de zelfsturing die hierin op een bepaald moment ontstaat auto-psychotherapie. Hij verwijst hiermee naar het stimuleren van eenwording van geest, ziel, inzicht en intuïtie. Welke term het heeft maakt trouwens niet zoveel uit, we kennen het bijvoorbeeld ook als meditatie vanuit de oosterse filosofieën of spiritualiteit zoals diep religieuze mensen het zouden noemen. 

Wat betekent dit uiteindelijk?

Doordat iemand de zonnige kant van het leven kan zien en niets (inclusief zichzelf) niet meer zo serieus neemt ontstaat er ook meer ruimte voor dat wat echt belangrijk is. Zo overstijgt substractieve psychologie gevoelens van relaxtheid en eenvoud, maar brengt het ook de uitnodiging tot een leven in vrijheid en eigenheid met zich mee. Dát is waar een playful leven begint! 

 

* De term Subtractive Psychology heb ik in liefde overgenomen van Jamie Smart.